Tegen drie broers die allemaal in het bankwezen werkten en hielpen bij het dragen van de kist zei hij: “Vinden jullie dat zwaar tillen? Dat kan ik me niet voorstellen; jullie tillen bij de bank toch elke dag mensen?” De dood en humor. Het is soms een dunne scheidslijn, weten ondernemers die in de uitvaartsector werken. Waar vroeger zwarte kraaien symbool stonden voor de sector, ambiëren sommige begrafenisondernemers nu humor tot hun handelsmerk te maken. Maar de grens tot hoever je kunt gaan, blijkt uiterst fragiel.
Voor wie het wil zien, is er een vleugje humor waar te nemen in de commercial van Yarden waarin Adelheid Roosen de hoofdrol speelt. Velen missen de grap. Of zien die wel, maar vinden het niet gepast. Humor in de uitvaartsector kan gevaarlijk zijn, zo bleek maar weer uit de vele reacties. Toch zijn er uitvaartondernemers die er bewust voor kiezen. Zoals Henriëtte Nieskens en J.P. Hakkenberg. Beiden gaan niet zo ver dat ze humor als marketingtool voor hun organisaties inzetten, maar ze gebruiken het wel als instrument. “Zonder humor wordt alles kleurloos”, stelt Nieskens.
Nieskens zit nu vijftien jaar in het vak en startte vorig jaar in Den Bosch haar eigen onderneming, Nieskens Uitvaartzorg. Door de jaren heen heeft ze een hoop zien veranderen. “Toen ik begon was het echt een mannenberoep. Liepen ze allemaal strak in pak; ook bij huisbezoeken. Nu is het allemaal iets luchtiger geworden. Dat komt mijns inziens deels door de komst van vrouwen in de sector; zij hebben het thema ‘dood’ luchtiger en bespreekbaar gemaakt. Maar ook de media en commercials, zoals die van Yarden, Monuta en Dela hebben daar een bijdrage aan geleverd.”
JP Hakkenberg besloot tien jaar geleden, na een loopbaan van zeeman tot beveiliger, een familiebedrijf over te nemen en doopte dat om tot Hakkenberg Uitvaartverzorging. In deze beroepsgroep heeft hij tot nu toe de meeste humor gezien; zowel in de omgang met collega’s als bij de families waar hij aan tafel zit. Voor beide uitvaartondernemers is humor in zowel hun persoonlijke als zakelijke leven essentieel. “Dat geldt ook voor de clientèle die ik om me heen heb verzameld”, vertelt Hakkenberg. “Hier in en om Wapenveld weten ze hoe ik ben. Over het algemeen kiezen ze dan ook bewust voor mijn stijl. Door soms een grapje te maken, maak ik de situatie iets luchtiger. Je gebruikt humor om even de spanning te breken. Het helpt om sneller een band te creëren met de nabestaanden. Alhoewel je ook moet snappen dat niet iedereen humor op zo’n moment kan waarderen.”
Ook Nieskens zet soms humor in om de situatie voor de nabestaanden wat draaglijker te maken. Het is vaak een natuurlijk verloop tijdens het intense contact met nabestaanden. “Tijdens het ophalen van herinneringen komt humor vanzelf naar boven. Humor geeft lucht en ruimte. Als de klik er is – en dat is het fingerspitzengefühl – kun je sky high gaan samen. Afscheid nemen en rouwen gaan altijd gepaard met een lach en met een traan. Je lichaam is er immers niet op gebouwd om 24/7 te rouwen.”
En die galgenhumor, hoe zit het daarmee? Zelf zeggen Nieskens en Hakkenbergdat dit niet echt voorkomt. De humor bij een uitvaartondernemer is vergelijkbaar met die van een kantoorklerk, meent Nieksens. “Natuurlijk gebeurt er wel eens iets geks, bijvoorbeeld bij het opbaren. Een arm die van de tafel valt, een vreemd geluid dat uit het lichaam ontsnapt. Dan schrik je soms toch nog even en daar maak je dan een klein grapje over. Maar altijd met respect. Dan zeg ik: ‘Sorry mevrouw Jansen, ik leg even uw arm weer netjes terug en niet meer bewegen a.u.b.’ Als collega’s onder elkaar heb je gewoon humor nodig om op de been te blijven en dit mooie vak te kunnen uitoefenen.”
Toch zijn er verhalen waar een buitenstaander alleen om zou kunnen lachen als hij ze hoort, terwijl hem bij het zien ervan het lachen wel vergaat. Hakkenberg: “We hebben contracten met onder meer de politie, ziekenhuizen en de NS, dus we maken wat mee. Als iemand zichzelf in het buitengebied van het leven berooft en we zien dan dat hij nog wel zijn tweewieler op slot heeft gezet, dan moeten we toch wel even glimlachen. Niet om de persoon uiteraard, maar om de bizarre situatie. Ach, het is voor ons ook een uitlaatklep. Ik heb een fantastisch beroep, maar zonder humor zou ik dit niet volhouden.”
Meer weten over het thema Humor in organisatie? Kom op 21 april naar de Beter Ondernemen Show in Leusden.